1. Về phục hồi sinh kế và theo dõi đời sống sau thu hồi đất.

(1) Bổ sung vào Điều 46 một khoản quy định: “Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải xác định các trường hợp bị mất hoặc giảm đáng kể thu nhập do thu hồi đất và biện pháp phục hồi sinh kế phù hợp. Nội dung phục hồi sinh kế phải có kinh phí, thời gian thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm và chỉ tiêu đánh giá kết quả; được lấy ý kiến người bị ảnh hưởng và phê duyệt đồng thời với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.”.

 

(2) Bổ sung vào khoản 5, Điều 41 trách nhiệm của UBND cấp tỉnh tổ chức theo dõi, đánh giá việc làm, thu nhập và điều kiện sống sau thu hồi đất; chỉ đạo thực hiện hoặc đề xuất hỗ trợ bổ sung khi người dân chưa ổn định được sinh kế do tác động trực tiếp của việc thu hồi đất. Chính phủ quy định thời gian theo dõi, phương pháp đánh giá và cơ chế phối hợp, trong đó cần có sự tham gia của người bị ảnh hưởng. Việc điều tra thu nhập phải phản ánh chu kỳ sản xuất, kinh doanh; sử dụng nhiều nguồn chứng cứ phù hợp, không chỉ căn cứ vào hóa đơn hoặc chứng từ thuế. Cách làm này đặc biệt cần thiết đối với sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản.

 

(3) Tại khoản 1, Điều 46, đề nghị giao Chính phủ quy định hỗ trợ phù hợp đối với người trực tiếp lao động, thuê đất, thuê mặt bằng hợp pháp bị mất việc hoặc mất nguồn thu do thu hồi đất. Đối tượng này có thể không thuộc diện được bồi thường quyền sử dụng đất, nhưng thiệt hại về sinh kế cần được xem xét trên cơ sở có thật, có chứng cứ và không trùng với khoản đã được hỗ trợ.

 

Đại biểu có 2 đề xuất:

(1) Tại điểm c, khoản 1, Điều 45, đề nghị bổ sung cơ chế xác định giá trị đối với tài sản hợp pháp chưa có đơn giá hoặc đơn giá không còn phù hợp, trên cơ sở khảo sát, xác định khối lượng, chất lượng và chi phí thực tế hợp lý; được thẩm định, giải trình và phê duyệt cùng phương án bồi thường.

 

(2) Tại khoản 3, Điều 45, đề nghị bổ sung chi phí hợp lý để đấu nối, lắp đặt và khôi phục công năng tương đương của hệ thống phải di dời.

 

Đại biểu kiến nghị xem xét, sửa điểm e, khoản 2, Điều 72 theo hướng: “UBND cấp tỉnh quy định tỷ lệ bồi thường theo từng loại đất trong phạm vi, nguyên tắc và tiêu chí do Chính phủ quy định; bảo đảm công khai, có đánh giá tác động và chịu sự giám sát của HĐND cấp tỉnh. Đối với phần diện tích, quyền sử dụng đất đủ điều kiện được bồi thường đầy đủ, việc áp dụng tỷ lệ không được làm giảm giá trị bồi thường được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.”.

Đồng thời, đề nghị cơ quan soạn thảo giải trình rõ mục đích của tỷ lệ này. Nếu nhằm phản ánh chênh lệch giá thì phải xử lý quan hệ với hệ số điều chỉnh; nếu nhằm hỗ trợ thêm thì cần phân định với chính sách hỗ trợ. Không nên sử dụng khả năng cân đối kinh phí của từng dự án hay căn cứ “phù hợp với tình hình thực tế” làm tiêu chí.

 

Liên quan đến nội dung này, đại biểu có 2 kiến nghị:

(1) Bổ sung vào khoản 3, Điều 110 các nguyên tắc: phải đánh giá tác động đến người có đất thu hồi, ngân sách và tiến độ; xác định rõ phạm vi, đối tượng áp dụng; công khai căn cứ lựa chọn và xử lý chênh lệch bất hợp lý do thay đổi chính sách. Việc lựa chọn không được áp dụng riêng lẻ theo hướng giảm quyền lợi đã được xác lập hợp pháp chỉ vì cơ quan thực hiện chậm giải quyết.

 

(2) Đối với trường hợp tiếp tục phương án cũ theo điểm a, khoản 3, phải đồng thời xác định khoản tiền do chậm chi trả và trách nhiệm thanh toán. Đối với trường hợp lập lại phương án theo luật mới tại điểm b, cần quy định việc xử lý số tiền đã chi, nghĩa vụ còn lại và quyền lợi hợp pháp đã được xác lập; tránh thu hồi lại tiền hoặc kéo dài thủ tục mà không có căn cứ rõ ràng.