Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, tại phiên thảo luận tổ chiều 20-10, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ đã có những góp ý quan trọng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

 

 

1. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động điện lực và sử dụng điện (Điều 9) 
Tại điều 9 có nêu 12 nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động điện lực và sử dụng điện.
Tuy nhiên, hiện nay trong thực tế thời gian qua, đã xảy ra các vụ tai nạn điện trong sử dụng điện thường xuyên như:
- Sử dụng điện để đánh bắt cá
- Sử dụng điện để bẫy chuột
- Sử dụng điện bằng hình thức: lấy 1 dây nóng (dây pha)  từ nguồn và lấy nguội (dây trung tính) từ đất (thay vì dùng dây nguội (trung tính) chuẩn từ lưới điện) là rất nguy hiểm, không an toàn, vi phạm kỹ thuật điện, không được phép sử dụng trong hệ thống điện dân dụng. Khi mô tơ bị rò điện và nguội đất bị mất, chạm vào vỏ mô tơ sẽ bị giật. CB bảo vệ sẽ bật và mất điện. 

Những nguy hiểm và hệ lụy khi dùng nguội (dây trung tính) từ đất:
- Không làm kín mạch ổn định: Đất có điện trở cao và không ổn định (điều này tùy thuộc vào độ ẩm, loại đất, chiều sâu cọc tiếp địa). Dòng điện chạy qua đất sẽ bị suy hao, làm thiết bị hoạt động chập chờn, yếu hoặc không chạy đúng công suất. 
- Gây mất an toàn, điện giật: Dùng đất làm dây nguội có thể khiến vỏ thiết bị, mặt đất xung quanh khu vực đóng cọc bị nhiễm điện, gây nguy hiểm chết người và vật nuôi.

Do đó, tôi đề xuất xem xét, bổ sung nội dung "sử dụng điện không an toàn và vi phạm kỹ thuật điện" vào hành vị bị nghiêm cấm tại khoản 9, điều 9 trong hoạt động điện lực và sử dụng điện. Điều này góp phần yêu cầu người sử dụng điện tuân thủ nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn trong sử dụng điện, đồng thời diễn đạt lại thành: 
“9. Sử dụng điện làm phương tiện bảo vệ trực tiếp, sử dụng điện không an toàn và vi phạm kỹ thuật điện, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 69 của Luật này”.

2. Cụ thể hóa cơ chế giá điện, thị trường điện cạnh tranh và chính sách phát triển năng lượng mới (Điều 4, Điều 5, Điều 12, Điều 47, Điều 50, 51, 52)
Dự thảo Luật đã cập nhật kịp thời các xu hướng chuyển dịch năng lượng thông qua việc bổ sung các khái niệm và hành lang pháp lý cho Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), Hệ thống lưu trữ điện (BESS), Amoniac xanh, giá công suất, giá điện năng, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và lộ trình từng bước xóa bỏ bù chéo giá điện.

Tuy nhiên, về cơ chế bù đắp chi phí giá điện: Dự thảo tại Điểm b, khoản 12, Điều 5 quy định giá điện bảo đảm phản ánh đầy đủ chi phí hợp lý và lợi nhuận hợp lý, và được hình thành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển thị trường điện cạnh tranh và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý. Đề nghị quy định rõ nguồn lực, phương thức và thời hạn bù đắp chi phí để bảo đảm an toàn tài chính cho doanh nghiệp điện lực và tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư. Cùng với đó là các quy định về cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai thông tin và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị có liên quan nhằm bảo đảm tính minh bạch, khách quan, tránh phát sinh nghĩa vụ tài chính không rõ ràng hoặc ảnh hưởng đến cân đốingân sách nhà nước và hoạt động của đơn vị điện lực.

3. Về cơ chế chia sẻ rủi ro (Khoản 54 Điều 4, khoản 3 điều 16): Tôi đề nghị cần công khai thể chế hóa cụ thể phân định trách nhiệm chia sẻ rủi ro (phạm vi, nguyên tắc, mức độ phân bổ, chia sẻ rủi ro) giữa Nhà nước, bên mua điện và nhà đầu tư, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các bên trong từng trường hợp cụ thể. Nhất là đối với các dự án điện quy mô lớn, tính chất phức tạp (như điện khí LNG, điện gió ngoài khơi). Và đây cũng là một trong các thủ tục quan trọng và bắt buộc trong Hồ sơ hợp đồng dự án lưới điện truyền tải đầu tư theo phương thức đối tác công tư được thể hiện trong dự thảo Luật tại khoản 3, Điều 16.
Bên cạnh đó, cần làm rõ cơ chế xử lý đối với các loại rủi ro thường gặp trong quá trình đầu tư và vận hành dự án điện lực, bao gồm: rủi ro về biến động tỷ giá đối với các khoản vay và chi phí bằng ngoại tệ; rủi ro phát sinh từ việc thay đổi chính sách, pháp luật làm ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư của dự án; rủi ro liên quan đến việc huy động công suất thực tế thấp hơn phương án tài chính được phê duyệt; và rủi ro do chậm tiến độ đầu tư, xây dựng các công trình lưới điện truyền tải hoặc hạ tầng đấu nối dẫn đến không thể giải tỏa công suất của nhà máy điện.
Đồng thời, đề nghị nghiên cứu quy định các nguyên tắc xác định thiệt hại, cơ chế bù đắp hoặc điều chỉnh hợp đồng, cũng như điều kiện áp dụng đối với từng loại rủi ro nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư, đơn vị mua điện và người sử dụng điện; góp phần nâng cao tính ổn định, khả năng dự báo của môi trường đầu tư và thu hút hiệu quả các nguồn lực xã hội cho phát triển ngành điện.

4. Hoàn thiện hành lang pháp lý và lộ trình phát triển Thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) (Điều 4, Điều 5, Điều 20)
Dự thảo Luật lần này đã kịp thời luật hóa khái niệm Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), quy định REC là một loại tài sản, đồng thời bổ sung các nguyên tắc quản lý và phát triển Thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo. Đây là bước đi đột phá, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, giúp các doanh nghiệp sản xuất trong nước dễ dàng tiếp cận nguồn năng lượng tái tạo để hoàn thành mục tiêu tín chỉ xanh và vượt qua các rào cản kỹ thuật/carbon khi xuất khẩu.
Tuy nhiên, đối với lộ trình và hình thức giao dịch (điểm c, khoản 8 Điều 20): Đề nghị Chính phủ sớm ban hành lộ trình triển khai chi tiết thị trường REC, xác định rõ vai trò của các sàn giao dịch tập trung và cơ chế quản lý giá giao dịch theo nguyên tắc thị trường để tạo tâm lý yên tâm cho các nhà đầu tư phát triển nguồn điện năng lượng tái tạo. 

5. Về khảo sát điện gió ngoài khơi (Điều 27 dự thảo Luật)
Tôi bày tỏ sự thống nhất với chủ trương tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khảo sát điện gió ngoài khơi nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia trên biển, đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác tiềm năng phát triển điện gió ngoài khơi.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và cụ thể trong quá trình triển khai, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu quy định rõ vì vào luật việc khảo sát được hợp tác kỹ thuật với các tổ chức, doanh nghiệp hoặc chuyên gia nước ngoài có năng lực, kinh nghiệm trong lĩnh vực khảo sát, đo gió, địa chất, hải dương học và các lĩnh vực chuyên môn có liên quan. Việc hợp tác cần được thực hiện dưới sự quản lý, giám sát chặt chẽ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bảo đảm tuân thủ các quy định về quốc phòng, an ninh, bảo vệ bí mật nhà nước và các quy định pháp luật có liên quan. Thay vì giao chính phủ quy định việc lựa chọn đơn vị khảo sát căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, như vậy sẽ làm giảm tính chủ động của các đơn vị trong quá trình triển khai, thực hiện nhiệm vụ, dự án.